Spaghetti of asperges?

Hoe beter georganiseerd in asperges, hoe meer er langs elkaar heen wordt gewerkt, des te groter de problemen

Jaap Peters

Hier zie je in eén foto het probleem van "managen": de target prullenbakken plaatsen is gehaald.


De NS werd in 1995 "geordend" (van spaghetti-structuur/ chaotisch, met nota bene gepassioneerde treinfanaten) naar een concernstructuur (ordelijk - zoals asperges). Waarbij de vervoerstaak- van de beheertaak werd gescheiden : NS en Prorail - met daaronder de werkmaatschappijen Rail-Infrabeheer, Railned en Railverkeersleiding:

 

Zo is het station is van de NS, het bord met de vertrektijden en de omroepteksten van ProRail. De trap naar het perron van NS, het perron zelf weer van Prorail. Ook het onderhoud aan de trap doet Prorail. De kiosk is van NS.

 

Op papier lijkt er niks aan de hand. Maar in de realiteit, de dagelijkse leefwereld gaat het mis. En efficiënt (lees goedkoop) is het allerminst.

 

Ga naar het perron, voor je bedenkt prullenbak nummer 7 te plaatsen.


Bron: briefwisseling met Jaap Peters, chaordischcorganiseren.nl

Leefwereld - systeemwereld

#Rijnlands heb ik weer geleerd van @Jaap Peters. In webinars over Handboek werkgeluk en Viisi talk nr. 25.

Bovenstaande afbeelding geeft een mooi voorbeeld van een leefwereld - de werkelijkheid - de “voorkant”. En systeemwereld - de organisatie die wij er omheen bouwen - de “achterkant”. Dat is niet de echte wereld. De organisatie bestaat overigens niet, die zit "tussen je oren”.

Vakmensen functioneren op het grensvlak van beide werelden . Ze worden ook wel "rand figuren” genoemd. Vaak genaamd naar de plek waar ze werken (Buurt-zorg, Wijk-agent, - -). Coördinatie van werkzaamheden (het stuur) hoort aan “de voorkant” - de leefwereld. Niet in “de hark”/ de top. In de systeemwereld is sprake van aangeleerde hulpeloosheid - “wat moet ik doen”. In de leefwereld geldt” dit ga ik doen”, met mandaat/ autonomie.

Mooi voorbeeld is Rensa - technische groothandel in verwarmings en ventilatie artikelen. Benodigde spullen worden niet langer apart naar de werkplek gebracht, maar verzameld en voorgemonteerd. In 1x naar de werkplek gebracht. Waar het zo nodig ook nog omhoog wordt getakeld.

Als bedrijfskundige zitten we vaak in de systeemwereld te klooien. Dank @Jaap voor dit denkgereedschap.

 

Chaos, de bron

De oude Grieken bedoelden met Chaos - de eindeloze ruimte, de nog ongevormde oermaterie van voór de schepping

 

De chaostheorie is te herleiden tot de 18'de eeuw. In de Verlichting hadden wetenschappers de deterministische gedachte dat alle processen op deze aarde geheel voorspelbaar zijn. Met de wetenschap kon alles verklaard en voorspeld worden, alles had een rechtlijnig verloop.


De eerste die het deterministische beeld in twijfel trok was de Franse fysicus Henri Poincaré. Hij toonde rond 1900 aan dat de beweging van de aarde en de maan om de zon gepaard gaan met grote onregelmatigheden, die niet voorspelbaar zijn.

Maakbaar .. verklaarbaar .. 

Complex of gecompliceerd

In tegenstelling tot wat veel mensen denken zijn gecompliceerd en complex niet hetzelfde. In systeemtheorie zijn het verschillende begrippen met een heél eigen betekenis.

Een gecompliceerd systeem is een causaal systeem, het is onderworpen aan oorzaak en gevolg. Een motor van een auto is gecompliceerd. Hoewel de motor veel onderdelen heeft, is hun interactie met elkaar op zich voorspelbaar. Problemen met gecompliceerde systemen kunnen we oplossen.

Het verkeer daarentegen is complex. Zo'n complex systeem is niet causaal. We kunnen aannames opstellen over wat het systeem waarschijnlijk zal gaan doen, maar we zullen dit nooit zeker weten. Zoals met het weer. We proberen dit te voorspellen, maar we kunnen het niet beheersen. Anders dan een gecompliceerd probleem kan een complex probleem niet worden opgelost. Je kunt een complex systeem niet besturen, wel de goede kant op proberen te duwen.

Helder: een vliegtuig is gecompliceerd, een olifant complex. Je kunt het vliegtuig uit elkaar halen en weer in elkaar zetten, zonder dat er schade ontstaat. Je moet een verhipt goede vliegtuigbouwer zijn, maar theoretisch kun je er weer mee vliegen. Doe je datzelfde met een olifant, dan heb je stukken van een olifant, maar nooit meer een levende olifant. Het geheel was in dit geval meer dan de som der delen, dit noemen we leven. Léven is bij uitstek complex. Door interactie van cellen ontstaat zowaar een levend wezen met een eigen karakter. Alleen al die eigenschap kunnen we never nooit niet verklaren door te kijken naar de verschillende onderdelen waar het vandaan kwam.

Een gecompliceerd systeem bestaat uit een samenspel van voorspelbare variabelen. Hoe groter het aantal variabelen, des te gecompliceerder het systeem. Een Airbus A380 is vele malen gecompliceerder dan een auto, maar blijft te herleiden naar wiskundige en natuurkundige grootheden. Als we de uitkomst van elk zo'n variabele beheersen (dat is al een hele kunst) , dan is de uitkomst van het systeem als geheel in grote mate voorspelbaar. Ook al gaat ook hier nog wel eens wat mis.

Een complex systeem bestaat uit voorspelbare maar daarnaast ook onvoorspelbare variabelen. Een mens reageert de ene keer anders op een stimulans dan een andere keer. En een ander mens reageert al helemaal anders op diezelfde stimulans. De onvoorspelbare uitkomst van een aantal of veel van de variabelen, maakt de voorspelbaarheid van het geheel complex.

 

Een complex systeem is opgebouwd uit een groot aantal spelers - "agents" - die interacteren met elkaar. Dit kunnen mensen zijn, maar ook mieren, hersencellen of startups. Zo komt er samen adaptief of emergent gedrag tot stand. Spontaan optredend/ ontstaand - zonder dat er een leider of centrale sturing aan te pas komt. Relaties en interacties tussen de delen van een complex systeem zijn belangrijker dan die onderdelen zelf.

Hoe zit het met een organisatie? Is deze gecompliceerd - kan een deskundige/ manager op basis van kennis het systeem controleren? Of is het complex - vol van onzekerheden en verrassingen, waarmee we in interactie moeten, willen we het begrijpen - laat staan vormgeven? Veel activiteiten en output van organisaties is gecompliceerd. En met oud management denken te beheersen. te besturen. Vanuit "reductionistisch" oogpunt (maakbaarheidsgedachte]

reduceren we elk probleem tot gecompliceerd. We hakken het in stukjes om het voorspelbaar en controleerbaar te maken. Áls we genoeg kennis hebben en ons best doen, dan lijkt elk probleem oplosbaar. Helaas, het functioneren van de organisatie als geheel is complex.

Als wij het complexe blijven behandelen alsof het gecompileerd is,

blijven we onze hele carrière lang gefrustreerd, omdat controle altijd nét buiten bereik is

Aaron Dignan

Dit kan wel eens grote boosdoener zijn voor een groeiend ongemak bij veel mensen, over de manier waarop samenleving en organisaties functioneren. Denk aan Corona en de Toeslagen affaire.  Als je deze reduceert tot gecompliceerd dan slaan we de plank volkomen mis.


 

In praktische zin is het belangrijkste verschil tussen gecompliceerd en complex dus dat je bij gecompliceerde systemen de uitkomsten in redelijke mate kunt voorspellen, als je de startcondities kent. Bij een complex systeem kunnen zélfde startcondities totaal verschillende uitkomsten opleveren. Afhankelijk van hoe de onderdelen van het systeem op elkaar inwerken. Een complex systeem is daarmee per definitie onvoorspelbaar.

Het is heel goed mogelijk dat je van voorspelbare regels onvoorspelbaar gedrag krijgt

Frank Heppner

geciteerd in Brave new Work 

In complexiteitstheorie is complexiteit het interessante gebied tussen orde en wanorde. Daar gebeuren dingen die je niet verwacht en waar niemand controle over heeft. Maar ook het gebied waar innovatie plaats vindt. Juist daar, "on the edge of chaos" is creativiteit! Het is in wanorde waar door "triggers"- spontane (emergent) "pockets" van orde ontstaan. Dit proces heet "autopoiese" - zelforganisatie van interacterende "agents" wat leidt tot "fractale structuren", opgebouwd uit "holons" (een klein deel met dezelfde kenmerken als het grotere geheel). Heel bijzonder! Hier wordt het écht interessant. Ik zoek nog de ruimte om dit verder uit te diepen.

 

Het is niet zo dat complexiteit een ingewikkelder vorm is van gecompliceerd, of een milde vorm van chaos. Ook in managementliteratuur wordt de laatste jaren gewerkt met modellen waarin complexiteit wordt geplaatst tussen geordend en chaos. Waaronder het voor mij nog onbekende Cynefin-framework van David Snowden en het Management 3.0 model van Jurgen Appelo. Allebei modellen, en daarmee per definitie een vereenvoudiging van de werkelijkheid.  Intrigerend is of je hiermee niet in eenzelfde maakbaarheidsval trapt, als de managers die alles tot iets gecompliceerds reduceren.

Waar je tegenaan loopt als je complexiteit vanuit organisatie en samenleving bestudeert, is spraakverwarring. Complexiteit wordt verward met gecompliceerd, en wanorde met chaos. Voor de wetenschap is chaos bijna tegenovergesteld aan wanorde. Chaos volgt wel degelijk een aantal wetmatigheden. Zoals het weer, dit heeft een sterk "wetmatig" verloop. Maar niet lineair!  Een klein verschil aan het begin, kan escaleren tot een orkaan boven New York. Bekend van het voorbeeld van Lorenz' vlinder die met zijn vleugels flappert boven Rio. Helaas is dit niet een feitelijk voorbeeld als wel figuurlijk (letterlijk - de figuur lijkt op een vlinder). Het weer op lange termijn is onvoorspelbaar. Zo heeft het voor ons met regelmaat verrassingen in petto. Het zijn met klimaatverandering boeiende tijden, omdat je nooit met alle variabelen rekening kunt houden.

Vlinder van Lorenz - betekenis en definitie 

door Peter Timofeeff op Ensie.nl


Beschrijving van de chaostheprie door Lorenz. In deze theorie beschrijft Lorenz, dat de minieme luchtbewegingen die worden veroorzaakt door de vleugels van een vlinder die opstijgt van een takje ergens op de evenaar, uiteindelijk in theorie kunnen uitgroeien tot een heuse orkaan ergens anders op de wereld.

Lorenz deed dat aan de hand van computerberekeningen.
De basis van de meteorologie laat zich wiskundig omschrijven door slechts enkele formules. De computer kan die formules talloze malen doorrekenen met bijvoorbeeld beginwaarden met 10 cijfers achter de komma. Nu blijkt dat als je dat doet (dus dezelfde berekeningen vele keren herhalen) de uitkomsten telkens iets anders zijn. Los van de chaos in de atmosfeer is er dus ook een zekere chaos in de berekeningen. Toch blijken de afwijkingen, grafisch uitgezet, zich aan een zeker patroon te houden. Die grafiek heeft de vorm van een vlinder. Kleine afwijkingen kunnen dus grote gevolgen hebben, maar wel binnen het grafisch patroon. Deze chaostheoris ook bekend als "De vlinder van Lorenz".


bron: ensie.nl/peter-timofeeff/vlinder-van-lorenz

Bij chaos is het de interactie tussen agents - die (van binnenuit) patronen veroorzaakt die regelmatig/onregelmatig, voorspelbaar/onvoorspelbaar, stabiel/ onstabiel zijn. Er ís geen hoger plan, geen regisseur of controleur. Zelfs geen bedoeling of richting. Wat er gebeurt, dat gebeurt. Alleen achteraf kunnen we patronen duiden en er betekenis aan geven. Dit concept, er gebeurt wat er gebeurt zonder plan of regisseur, is voor ons als mens eén van de moeilijkste dingen om mee om te gaan. Wij zijn zin-zoekers, en proberen alles wat er gebeurt te begrijpen. Dat is onze kracht, en zwakte tegelijk.

 

In "The soul at work" van Robert Lewin en Birute Regine leggen zij uit hoe toepassing van complexiteits theorie kan leiden tot flexibele organisaties die het oude command en control paradigma achter zich laten en functioneren op basis van gedeeld leiderschap, hechte relaties en wederzijds respect. In een non-lineaire, dynamische wereld draait alles om interacties tussen de agenten. Ofwel de relaties tussen individuen, teams, organisaties met hun omgevingen.

The soul at work" staat voor het hervinden van verbondenheid tussen mensen

en het aanboren van creatief aanpassingsvermogen

Coert Visser

Bronnen

Leonardo da Vinci

ononvertroffen schilder

Leonàrdo da Vinci. Man van de mysterieuse smile: (Studio per testa die Donna 1483). Onwettig kind? In ieder geval mysterieus, subtiel, multi-getalenteerd, multisciplinair, kunstenaar, wetenschapper, ferfvent neo-platonist (staát voor de waarheid), man met een missie, uitvinder, en nog steeds bron van inspiratie voor velen.

 

@Andrea Maddalena is gepassioneerd architect, onderzoeker en kunsthistoricus. Die hierover úren kan vertellen. Nee, het is meer een voorstelling. Waarbij je van begin tot eind aan zijn lippen hangt. Daar zorgt hij ook voor, door middel van verschillende "cliffhangers".

"De dame met Hermelijn". (1490). Een afbeelding van Cecilia Gallerani - minnares van de Hertog van Milaan. Leonardo maakt als het ware een foto - "van binnen en van buiten". Gallé = hermelijn, verwijzend naar haar naam. Wanneer een hermelijn wordt opgejaagd gaat hij 1) in het water, dan verliest hij zijn puurheid. Of 2) hij wordt gevangen - en behoudt zijn puurheid.

 

We zien een soort van "knopen", getekend bij De dame met Hermelijn". (1490) als detail op haar schort. Een Keltsich patroon? Of het patroon van plantjes zoals De Vinci die thuis langs een riviertje had gekend.




Dit patroon komt later terug bij de "Salvator Mundi" ca. 1500. In de V-hals. Overigens - is het Johannes de Doper (in blauw), die is weergegeven op het schilderij.

Escher

Ook Escher is geobsedeerd door wiskunde - in de Islamitische kunst. Escher was bijzonder geboeid door het begrip oneindigheid. De Circellimiet III, een kleurenhoutsnede uit 1959. Alle vissen van dezelfde kleur zwemmen elkaar achterna, langs een cirkelvormige baan van rand tot rand. "Waarin "snaren vissen als raketten van oneindig ver weg omhoogschieten" en dan "weer terugvallen waar ze vandaan kwamen". Het schema van de cirkellimiet-prenten was reeds lang, door Poincaré (in 1887), gegeven als model voor de hyperbolische meetkunde.

 

Eschers' "Salamander' is opgebouwd uit fractalen. De tegenovergestelde vluchten van vogels bergen het pentagram (muziek uit hoger sferen) in zich, een figuur uit de quantum fysica.

Kunst en wetenschap (rekenkunde) komen prachtig tesamen in tegelwerk - fractaal tegelwerk. Voor Robert Fathauer is het bijna een obsessie, Die begon met het werk van M.C. Escher.  

relatie met de wetenschap

Twee cirkels die elkaar doorsnijden - representatie an twee cellen die zich reproduceren. De vesica piscis: zwemblaas van een vis, amandel, vagina, - - (Horizontaal staand voor het vis-symbool.).

Wanneer je dit beeld vaak herhaald krijg je het patroon van de levensbloem. Dit patroon komt terug in de "knopen" van oa. "De dame met de Hermelijn".! Dit (basis)patroon vormt ook het beeld van geluidsgolven. De architectuur moet werken als muziek (het onzichtbare zichtbaar maken - een directe toegang tot de ziel). Brug tussen hemel en aarde. Het rozenvenster in kathedralen laat zien op welke bronfrequentie de kathedraal staat.

De Ibn Tulun moskee in Cairo is de oudste moskee in Cairo en dateert van ongeveer 880. Ahmed ibn Tulun die rond 880 als regent van de Abbassiden over Egypte de scepter zwaaide heeft deze moskee met zijn vele vensters, die allemaal weer een ander geometrisch patroon van de vensterroosters hebben, laten bouwen. Men zegt dat de roosters in de vensters van de Ibn Tulun moskee in Cairo aan de basis liggen van de ontwikkeling van de islamitische patronen zoals die in het Alhambra aanwezig zijn. Enkele van deze patronen kan men zien op tegels in het Princessehof in Leeuwarden en (tijdelijk) in het tegelmuseum in Otterloo.

Ook gotische kathedralen kennen allerlei roosters of ook wel maaswerk genoemd: een constructie met cirkels of delen van cirkels. Een voorbeeld daarvan vindt men in de kloostergang van de Dom van Utrecht waar men verschillende voorbeelden van het maaswerk kan zien.  

Bron:  Volks Universiteit utrecht - Bart Heukelom

Meer patronen

The beauty of 12 piano notes 

Puffer Fish constructus

master piece of Love

Wat zit er in dit beestjes' koppie? 

"A plan of mathematical perfection'!

WAT KAN IK VOOR JOU BETEKENEN


Ik help (afdelings) managers en teams in productie, logististiek, dienstverlening of non-profit.

Met het realiseren van Zelforganisatie.

Met als resultaat: meer betrokkenheid, lager verzuim, verantwoordelijkheid en een beter resultaat.